EAB eldonis sep klasikajn muminlibrojn de Tove Jansson (1914–2001), tradukitajn el la sveda de Sten Johansson. Ili estas verkitaj kaj por infanaj kaj por plenkreskaj legantoj. Kiel ĉia bona literaturo, ili estas legindaj ankaŭ sen scioj pri ilia historia fono, sed dum la lastaj dudek jaroj aperis pluraj libroj, kiuj tre interese prilumas Jansson kaj ŝiajn verkojn en ilia historia kunteksto.

Mi pritraktos ekzemple la jenajn demandojn: Kial en Finnlando ekzistas svedlingva literaturo? Kiel la pentristo Jansson iĝis sukcesa infanlibra verkisto? Kiel la Dua Mondmilito speguliĝas en la unuaj muminlibroj? Ĉu la familianoj kaj geamikoj de Jansson influis la personojn en la libroj? Kie en la libroj troviĝas aludoj al geja amo? Kiel Jansson fine elskribis sin el Muminvalo kaj fariĝis ankaŭ plenkreskula verkisto?

La Balkana Duoninsulo estas ofte uzata en historio kiel ekzemplo de etnaj konfliktoj kaj dissplitiĝo en malgrandajn naciŝtatojn inter si malamikajn; oni eĉ uzas la terminon «balkaniĝo» pri simila evoluo en aliaj mondopartoj. Sed en lingvoscienco «balkaniĝo» signifas ne diverĝon sed konverĝon! La lingvoj de la tiel nomata «balkana lingvoligo» ne estas proksime parencaj, sed komencis gramatike simili unu al alia danke al longa reciproka influo.

Al la lingvoligo apartenas la albana, la greka, la rumana kaj kelkaj minoritataj latinidaj lingvoj, la balkanslavaj lingvoj bulgara kaj makedona (kun kelkaj dialektoj de la serba) kaj la balkanaj dialektoj de la romaa. Ekster la ligo, sed en kontakto kun ĝi, estas ankoraŭ la balkanaj turkaj dialektoj kaj Ĝudezmo (la judhispana).

Ĉiu el la balkanaj lingvoj konservis sian propran vortprovizon (kvankam kun ne malmultaj pruntvortoj), pro kio ilia simileco ne estas videbla surface, sed iliaj frazkonstruoj kaj gramatikaj kategorioj estas similaj kaj atestas pri multjarcenta plurlingveco, kiu malaperis nur pro la ekesto de la modernaj naciŝtatoj en la 19-a jarcento.

Lingva ekologio kiel branĉo de lingvoscienco rigardas lingvojn kiel ŝanĝiĝantajn sistemojn, kiuj interagas kun sia socia medio, simile al biologiaj specioj en ties natura medio, kaj adaptiĝas al sia medio por pluvivi.

La medion de Esperanto radikale ŝanĝis unue la disvastiĝo de la angla, lastatempe ankaŭ la rapida evoluo de la tradukiloj uzantaj artefaritan intelekton. Esperanto tamen trovis plurajn ekologiajn niĉojn, kie ĝi prosperas relative bone.

Al Esperanto kiel socia movado apartenas du niĉoj, nome, lingvopolitika aktivado kaj homarana idealismo. Al Esperanto kiel lingva komunumo apartenas la literaturaj kaj aliaj kulturaj aktivecoj en Esperanto, sed ankaŭ ties enfamilia uzo. Ĉi tiuj kvar niĉoj (kaj eble vi malkovros kvinan?) certigas la pluvivon de Esperanto, sed ĉiu el ili havas ankaŭ siajn specifajn vundeblojn.